Tin Văn hóa xã hội

Giữ gìn làn điệu Soọng cô ở đồng bào dân tộc Sán Dìu xã Ngọc Thanh

Ngọc Thanh là xã miền núi duy nhất của thành phố Phúc Yên, có trên 46 % đồng bào dân tộc là người dân tộc Sán Dìu sinh sống. Cũng như những dân tộc anh em khác, đồng bào dân tộc Sán Dìu nơi đây có tiếng nói, chữ viết và kho tàng văn hóa nghệ thuật mang bản sắc riêng. Trong đó Soọng Cô là làn điệu dân ca đặc sắc của đồng bào dân tộc Sán Dìu đang được người dân nơi đây góp sức cùng với chính quyền địa phương lưu giữ nét văn hóa đặc sắc của dân tộc  mình.

Với người Sán Dìu ở Ngọc Thanh nói riêng, tỉnh Vĩnh Phúc nói chung, làn điệu Soọng cô là món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống sinh hoạt cộng đồng của họ. Dân tộc Sán Dìu là một trong những dân tộc có chữ viết riêng. Tiếng hát Soọng Cô của người dân tộc Sán Dìu đã có từ rất lâu đời. Lời bài hát được truyền lại qua các truyền thuyết bằng miệng, bằng chữ Hán được ghi lại giờ được các cụ dịch ra cho con cháu duy trì bản sắc dân tộc. Chính vì vậy mà cho đến nay, rất nhiều gia đình Sán Dìu vẫn giữ được những bài hát Sọong Cô truyền thống như một nét đẹp văn hoá tinh thần đặc sắc không thể thiếu đối với họ.

Theo tiếng Sán Dìu, Soọng có nghĩa là hát, Cô có nghĩa là ca. Soọng Cô là làn điệu dân ca độc đáo, là phương tiện để truyền tải những tâm tư, tình cảm và ước muốn của người Sán Dìu trong cuộc sống hàng ngày được thể hiện qua lời hát.  Lời ca và giai điệu của Soọng Cô không hề khô cứng mà mềm dẻo đầy sức lan tỏa. Điều đặc biệt có thể nhận ra trong hát Soọng Cô đó chính là lối hát tự do, phóng khoáng.  Họ hát những câu hát nói về tình yêu lứa đôi, thiên nhiên, ca ngợi tình nghĩa thuỷ chung vợ chồng, ca ngợi công lao ông bà, cha mẹ, răn dạy con người sống có đức, có nhân, có hiếu… khi cất lên nghe thật dặt dìu, réo rắt, lúc ngân cao, lúc trầm ấm làm say đắm lòng người. Soọng Cô được hát theo sách, có bài bản sẵn. Người đi hát phải thuộc sách hát, họ dẫn câu hát trong sách ra để hát đố, người đáp cũng trích ra những câu hợp cảnh hợp tình để hát đáp câu hỏi.

Hát Soọng Cô có 2 dạng: Hát giao duyên gắn với đời sống sinh hoạt, lao động sản xuất và hát đối đáp trong lễ hội, lễ cưới... Tùy theo từng hoàn cảnh mà Sọong Cô được diễn sướng theo cách hát Coong hay hát Ênh. Hát Coong là cách hát mà ở đó người hát không sử dụng những âm phụ luyến, láy mà đi thẳng vào lời hát được hát trong lao động. Còn hát Ênh là cách hát mà trong đó sử dụng những từ luyến, láy chậm chạp trong những khúc ru con hoặc là những lời buông lơi lả lướt của những đôi trai gái đang yêu nhau. Môi trường diễn sướng của hát Sọong Cô khá tự do, có lẽ bởi thế mà nó có sức sống kì diệu trong sinh hoạt văn nghệ của người Sán Dìu. Người hát có thể hát giao duyên bên bờ suối, là những bài hát được thể hiện trong lúc thanh niên nam nữ của hai hay nhiều làng đứng ở bờ sông nơi được coi là ranh giới phân định giữa các làng vào những đêm trăng sáng đối đáp với nhau thể hiện tình cảm của mình qua những lời hát. Hát giao duyên không chỉ là phương tiện thể hiện tài năng của các đôi nam nữ mà còn là nơi gửi gắm thể hiện ước mơ, quan niệm về người bạn tình cũng như tình cảm của những người đang tìm hiểu nhau. Do vậy, nội dung của hát giao duyên rất phong phú và đa dạng thể hiện sự tinh tuý và sâu lắng trong đời sống tình cảm của người Sán Dìu.  Hát Sọong cô trong lao động sản xuất thường là những bài hát được cất lên trong những lúc lao động thể hiện những tâm hồn đầy lãng mạn. Chính môi trường lao động là cái nôi sinh ra và nuôi dưỡng câu hát Sọong Cô ngân nga bên những sườn đồi.

Hát đối đáp trong nhà đó là những bài hát của các chàng trai hoặc của các cô gái đến nhà một người nào đó có thể là nhà của nam hoặc nữ thách đố hát đối đáp và nếu như chấp nhận thì cuộc hát bắt đầu và có thể kéo dài đến hết đêm. Hát trong đám cưới những câu hát Sọong Cô đã làm cho lứa đôi tìm được một nửa hạnh phúc của cuộc đời mình và nó tiếp tục vang lên trong quy trình của một đám cưới.

Với lối hát đơn giản, dụng dị và mộc mạc của người Sán Dìu, hát Sọong Cô còn được trang trọng hơn khi hát phải cửa đình nơi thờ thành hoàng làng. Cửa Đình là nơi linh thiêng, là nơi đánh dấu sự trưởng thành của từng lớp người Sán Dìu trong cuộc sống và sinh hoạt. Chính vì vậy, hát ở cửa Đình cũng giống như một minh chứng cho việc nhớ về nguồn cội giữ gìn bản sắc hát Sọong Cô đã có từ ngàn đời xưa.Vẫn cây đa, giếng nước, sân đình, vẫn những con người đôn hậu, hiền lành, chất phác vẫn những mong muốn hết sức giản dị cho một cuộc sống êm đẹp, lời hát, câu đối đều toát lên những ý nghĩa chân thành nhất của con người dân tộc Sán Dìu.

Những câu hát Soọng Cô không bị giới hạn bởi không gian, thời gian, hoàn cảnh. Người ta có thể hát một đêm, nhiều đêm, hát trong nhà, hát khi đi làm nương hay trong các lễ hội. Chính vì vậy, hát Soọng Cô đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống của đồng bào dân tộc Sán Dìu. Tuy nhiên hiện nay, một số bài hát truyền khẩu đang đứng trước nguy cơ thất truyền, do những người biết hát Soọng Cô đều đã ở tuổi xế chiều, đặc biệt lớp trẻ của đồng bào dân tộc Sán Dìu không sử dụng thành thạo ngôn ngữ của dân tộc mình nên việc học hát cũng là một khó khăn lớn để bảo tồn loại hình dân gian này.

Nhằm bảo tồn và phát huy nét đẹp văn hóa dân tộc, đồng bào dân tộc Sán dìu xã Ngọc Thanh đã thành lập các câu lạc bộ hát song cô để duy trì và truyền đạt lại cho con cháu. Hiện nay, trên địa bàn xã có 3 CLB được thành lập đó là: CLB hát sọng cô Lập Đinh, CLB Đồng Câu, CLB Gốc Duối. Hằng năm, vào các dịp lễ, tết, các ngày kỷ niệm, các câu lạc bộ đều tổ chức các các lớp truyền dạy, giao lưu tạo môi trường, không gian cho các hội viên, nghệ nhân thực hành, biểu diễn. Qua đó, góp phần giới thiệu giá trị văn hóa của làn điệu dân ca này đến với công chúng, nâng cao ý thức, lòng tự hào của người dân trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng.  Đặc biệt, năm 2018, Soọng cô của người Sán Dìu ở các huyện trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là động lực quan trọng để người dân tộc Sán Dìu trên địa bàn thêm gắn bó, tâm huyết giữ gìn và phát huy làn điệu điệu Soọng cô đến muôn đời sau.

Việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hoá của bà con dân tộc Sán Dìu ở xã Ngọc Thanh sẽ góp phần giữ gìn giá trị bản sắc văn hoá truyền thống của chính dân tộc mình. Đặc biệt qua đó, cũng đóng góp thêm vào kho tàng văn hóa phi vật thể của địa phương cũng như của tỉnh Vĩnh Phúc ngày càng phong phú và đa dạng hơn.

Lan Phương

Ngày đăng: 12/10/2020
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*