Điểm du lịch

TƯỚNG CÔNG NGÔ MIỄN VÀ BÀI VĂN TẾ NGÔ TƯỚNG CÔNG

Ngô Tướng công, tên thật là Ngô Miễn (1371 – 1407) 

Theo cuốn Phả hệ họ Ngô ở Việt Nam, xuất bản năm 1988, Chi họ của Ngô Miễn thuộc dòng họ Ngô Xuân Bảng – Phủ Đa Phúc, Tỉnh Phúc Yên (Có một thời thuộc Mê Linh – Hà Nội).

            Ngô Miễn là con một gia đình hào phú có thế lực ở làng Nhật Thi, xã Xuân Hy, tổng Kim Hoa, phủ Bắc Hà, xứ Kinh Bắc, nay là phường Phúc Thắng thuộc thị xã Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc. Bằng hành động tự nguyện cấp ruộng, chia tiền cho dân nghèo thả cá nuôi heo, tổ tiên của ông vốn đã nổi tiếng nhân từ khắp vùng, người người trọng nể. Từ nhỏ, Ngô Miễn đã là một học trò thông minh hơn người, tính tình nhân ái khoan hòa nhưng rất kiên nghị. Ông tiếp thu sâu sắc mặt tích cực của đạo nho là “Tu thân, tề gia, trị quốc, bình thiên hạ”. Lý tưởng ấy ngày một hun đúc, trở thành hành động cao đẹp ngay từ khi ông còn trai trẻ.

Khi về kinh đô theo học, ông có điều kiện giao du kết bạn với nhiều nho sỹ tiến bộ đương thời, trong đó có anh em Hồ Hán Thương -  con quan Tể tướng Hồ Qúy Ly, thế lực nghiêng trời thời đó. Cũng vì mối quan hệ ấy, Ngô Miễn đã nhiều lần được cùng Hồ Hán Thương đi kinh lý về miền đất Sơn Nam Hạ, (Nam Định ngày nay). Thời đó miền đất này còn nhiều nơi nghèo nàn hoang vắng. Từ đó, ông đã nảy sinh ý định khi có điều kiện sẽ đưa dân làng đi khai hoang lập ấp.

Ngô Miễn thi đỗ Thái Học sỹ (Tiến sỹ) năm 22 tuổi, dưới triều vua Trần Thuận Tông (1393). Đó là giai đoạn suy tàn của nhà Trần. Thực hiện thành công ý tưởng “Tu thân”, nhưng cám cảnh thế sự suy vong, triều đình bê bối, ông không ra làm quan mà xin về quê mở trường dậy học. Ông đã nổi tiếng khắp vùng Kinh Bắc là một ông đồ tài đức. Đó cũng là dịp để ông thực hiện ý tưởng “Tề gia”. Quan điểm “Tề gia” của ông không bó hẹp cho riêng gia đình mình, dòng tộc mình, mà là sự phồn vinh hạnh phúc cho mọi người dân trong thôn xã.

Tiến sỹ Ngô Miễn dâng sớ và đã được nhà vua chấp thuận cho phép ông dẫn đầu tráng đinh 10 họ ở bốn làng thuộc xã Nhật Thi (Nay là Phường Phúc Thắng – Thị xã Phúc Yên) mang theo hạt giống vât nuôi tiến xuống vùng Sơn Nam Hạ, đắp đê lấn biển, lập quê hương thứ hai (6 xã thuộc Huyện Xuân Trường – Nam Định ngày nay). Đó là một sự kiện mang tầm vóc chiến lược về phát triển kinh tế, một biểu tượng cao đẹp về tình nghĩa máu thịt của người dân hai nơi: Cựu quán Phúc Thắng và Tân ấp Xuân Trường.

 

 

                                                                                                                                    2

Năm 1400, Hồ Qúy Ly tiếm ngôi Nhà Trần, Ngô Miễn được vời ra làm quan, nhận chức “Đồng Bình Chương, Nội nhân Giám quan Thiên cương

Năm 1406 Hồ Hán Thương lên ngôi, lại gia phong cho ông chức “Hành khiển Thượng thư lệnh, Hữu Tham tri chính sự…”. Khi quân Minh xâm lược nước ta, ông được nhà vua giao cho binh quyền cầm quân đánh giặc. Theo Di ngôn, mùa xuân năm Đinh Hợi (1407), trên đường ra trận, Tướng công về quê chia hết tài sản ruộng đất cho nhân dân trong xã, tuyển mộ thêm quân, khao tướng sỹ rồi tiến quân lên Bạch Hạc(Việt Trì), lập trận quyết tử với kẻ thù. Trong buổi chia tay cảm động ấy, Tướng công đã nói một câu để dân Cựu quán và hậu thế ghi tạc muôn đời: “Tôi sống làm Tướng Triều đình đánh giặc, chết làm ma đánh giặc …”! Sau nhiều chiến công đã lập được ở Bạch Hạc, Tướng công được lệnh rút về bảo vệ Tây Đô (Vĩnh Lộc – Thanh Hóa). Quân Minh tràn xuống tàn sát trả thù dân Cựu quán Nhật Thi (Phúc Thắng ngày nay) rất dã man. Giặc Minh tiến vào Tây đô, Tướng công cùng quân sỹ Triều đình chiến đấu rất kiên cường quả cảm. Song vì thế giặc quá mạnh và triều đình Nhà Hồ thời đó chưa quy tụ được lòng dân, quân ta vỡ trận. Triều đình tan tác, nhiều người bị bắt, nhiều kẻ đầu hàng giặc. Ngô Miễn cùng quân sỹ vẫn chiến đấu đến cùng. Khi biết tin vua Hồ Hán Thương và Thái tử Nhuế bị giặc bắt, Tướng quân quyết không chịu đầu hàng và đã nhẩy xuống cửa bể Kỳ La để tuẫn tiết, (Nay thuộc Cẩm Xuyên – Hà Tĩnh). Đó là ngày 12 tháng 5 năm Đinh Hợi (1407). Khi đó Ngài mới 37 tuổi.

Theo “Đại Việt sử ký toàn thư” của Ngô Sỹ Liên (NXB Văn hóa Thông tin, tập I, trang 760), sau khi Tướng công Ngô Miễn tuẫn tiết, vợ của ngài là bà Nguyễn Thị (Thanh) ngửa mặt lên trời mà than rằng: “Chồng ta thờ vua, một đời ăn lộc, nay giữ tiết nghĩa mà chết, thế là chết được đáng chỗ, lại còn oán hận gì nữa. Nếu thiếp nương náu để sống há không có chỗ đi sao. Chỉ nghĩ rằng đạo chồng ơn vua mà phụ bạc, ta không nỡ thế, thà rằng chết theo chồng”. Nói xong cũng nhẩy xuống nước tự vẫn.

Sự hy sinh oanh liệt của Ngô Tướng công và phu nhân là nỗi đau thương vô hạn của nhân dân cả Cựu quán cũng như Tân ấp, hai quê đều lập đền thờ, quanh năm đèn nhang hương khói. Các Ngài cũng như hàng  triệu triệu trai gái Lạc Hồng từ xa xưa đều là những tấm gương sáng về ý chí quyết chiến không đội trời chung với quân xâm lược.  

Ở Phường Phúc Thắng – Thị xã Phúc Yên, từ bao đời nay đã thành thông lệ, cứ đến ngày mùng 9 tết hàng năm, nhân dân thôn Xuân Mai đều tổ chức lễ hội để tưởng nhớ và tri ân với Tướng công Ngô Miễn. Con cháu ở xa gần kéo về, khách thập phương cũng đến trẩy hội rất đông. Hội diễn ra trong 3 ngày, sau phần lễ trang nghiêm kính cẩn đến phần hội với nhiều trò chơi dân gian vui vẻ náo nhiệt.

                                                                                                                                    3

Có điều đặc biệt đáng nói là, hai nơi Cựu quán và Tân ấp cứ luân phiên nhau hàng năm tổ chức chính hội. Khi “anh” ở Cựu quán Phúc Thắng (Phúc Yên) tổ chức chính hội thì mời “em” ở Tân ấp Xuân Trường (Nam Định) lên tham dự và ngược lại.

Năm 1991, Đền thờ Ngô Tướng công đã được Bộ Văn hóa xếp hạng Di tích Lịch Sử - Văn hóa cấp Quốc gia. Sau một cuộc hội thảo khoa học của một số Học giả và Cán bộ ngành Văn hóa ở Phúc Yên và Nam Định, tất cả các tư liệu lịch sử về thân thế và sự nghiệp của Ngô Tướng công cũng như cụm di tích đền thờ Ngô Tướng công đã được trình bầy chi tiết và khoa học trong cuốn sách “DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN THỜ NGÔ TƯỚNG CÔNG, do UBND thị xã Phúc Yên xuất bản tháng 12 năm 2014.

Từ năm 2015, Lễ hội Đền thờ Ngô Tướng công, cứ 5 năm một lần được tổ chức theo quy mô cấp thị xã. Ngày mùng 9 Tết năm Ất Mùi (2015), đích thân Bí thư Thị ủy Phúc Yên lên đốt đuốc và đánh trống khai hội, tiếp theo là Chủ tịch UBND thị xã Phúc Yên mặc áo the đội khăn xếp lên trịnh trọng đọc bài Văn tế, có trống chiêng phụ lễ. Bài Văn tế do cử nhân Nguyễn văn Thiết soạn thảo theo thể Văn tế Luật Đường. in ở phần phụ lục trong sách“DI TÍCH LỊCH SỬ ĐỀN THỜ NGÔ TƯỚNG CÔNG”. Từ nay về sau, bài Văn tế này được cả hai nơi Cựu quán Phúc Thắng và Tân ấp Xuân Trường sử dụng trong phần khai hội.

        VĂN TẾ

                                    NGÔ TƯỚNG CÔNG (NGÔ MIỄN)

                        Đất trời vào xuân

Lòng người vui vẻ      

                        Con dân Phúc Thắng tưởng nhớ Tướng Công                     

Dâng nén thanh nhang thành tâm kính lễ!

Còn nhớ khi xưa

Đồng rộng sông dài, vạn vật tốt tươi, gặp khi địch hoạ thiên tai, xóm thôn vẫn sớm hôm bầu bí chung giàn

Đất lành chim đậu, địa lợi nhân hoà, dẫu rằng mái rạ nhà tranh, cháu con càng thấu hiểu công cha nghĩa mẹ

Nhớ Ngài xưa

            Dòng dõi hào phú, gia phong nề nếp, trên kinh dưới nhường

            Học rộng tài cao, khiêm tốn hiền hoà, người yêu kẻ nể

            Vốn nổi tiếng nhân đức, tự nguyện cấp ruộng chia tiền, giúp dân nghèo thả cá nuôi heo, mở mang Phúc Thắng (Phúc Yên) vật thịnh nhân khang

            Lại có tầm nhìn xa, dẫn đầu tráng đinh mười họ, cùng gồng gánh cây trồng vật nuôi, tiến về Xuân Trường ( Nam Định) đắp đê lấn bể

                                                                                                                                                4

Đất cằn Phúc Thắng … trở thành bãi mía nương dâu, vất vả lắm thay

            Xình lầy Xuân Trường … đã nên ruộng mật bờ xôi, khó khăn xiết kể.

            Quê hương đôi ngả thanh bình

            Gìa trẻ hai nơi hoan hỉ

Ân đức ấy tạc dạ cháu con

Sự nghiệp ấy lưu truyền hậu thế       

Thi đỗ Thái học sỹ… thời Trần Thuận Tông, cám cảnh thế sự suy vong, triều đình bê bối, về quê mở trường dạy học, đã lừng danh tài đức ông đồ

            Nhận chức Đồng bình chương… thời Hồ Quý Ly, căm thù giặc Minh xâm lược, trăm họ lầm than, dẫu cho da ngựa bọc thây vẫn gắng sức động viên tướng sỹ

Hận đời lực bất tòng tâm, anh hùng đành tận trung tuẫn tiết, đáp đền nợ nước ơn vua, ánh sao băng chói lọi thiên thu

Xót thân lẻ bóng cô phòng, chinh phụ cũng thủ tiết quyên sinh, vẹn nguyên nghĩa vợ tình chồng, gương liệt nữ thiêng liêng vạn kỷ

            Khi mai danh ẩn tích, toả sáng trí nhân

Thời khiển tướng điều binh, nêu cao dũng khí.

Chúng con nay

            Cựu quán Phúc Thắng (Phúc Yên), đón năm mới tưng bừng cờ hoa mở hội báo công

            Tân ấp Xuân Trường (Nam Định), mừng xuân sang rộn ràng trống chiêng hướng về cội rễ

            Dân phấn khởi dựng xây Điện Đường Trường Trạm... khắp ngược xuôi đổi thịt thay da

            Đảng quang vinh chăm lo Sỹ Nông Công Thương... suốt Nam Bắc đồng lòng chung ý

Chúng con nguyện

            Năng động hội nhập quốc tế, sáng tạo tự tin, hiện đại văn minh vững bước đi lên 

            Phát huy truyền thống cha ông, tâm sáng trí bền, Độc lập Chủ quyền quyết tâm bảo vệ

            Toàn Đảng toàn dân học tập làm theo đạo đức Bác Hồ

            Các cấp các ngành đoàn kết thi đua tăng trưởng kinh tế

            Tiền bối anh hùng

            Hậu sinh tài trí

            Nước mạnh dân giầu

            Vẻ vang quốc thể !

                                                                        Kính lễ!

Ngày đăng: 19/12/2018
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*