Di tích danh thắng

ĐÌNH ĐẠM XUYÊN

 Tọa lạc ở phường Tiền Châu, thành phố Phúc Yên, Đình Đạm Xuyên là ngôi đình cổ đã được Bộ Văn hóa- Thông tin ( nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia theo quyết định số 15/ 2003/ QĐ BVHTT ngày 14 tháng 3 năm 2003. Đình thờ ba vị thần là Cao Bi Hùng Thánh Hộ Quốc Đại Vương; Dương Uy Phấn Vũ Hộ Quốc Đại Vương và Bạch Ngọc Thủy Tinh Thần Nữ. Ngôi đình không những là nơi giao lưu gặp gỡ của dân làng mà còn là nơi chứa đựng nhiều ý nghĩa lịch sử cũng như tín ngưỡng của dân làng nơi đây.

Tương truyền Vua Hùng thứ 17 là Duệ Vương sinh được 20 người con trai, trong số đó có một người con tên là Cao Bi thông minh từ nhỏ, lớn lên văn võ toàn tài, đức độ trọn vẹn, từng có nhiều công giúp vua cha trị vì đất nước. Nhân một lần đi kinh lý có ghé qua vùng đất xứ Mông Tràng, về sau đổi thành Đạm Xuyên như bây giờ. Nhân thấy vùng đất này có thế “long hổ đồng chầu”, có dòng sông chảy lượn vòng bao bọc xung quanh, xa xa là dãy núi Tam Đảo trùng điệp, thực là chốn “sơn thuỷ hữu tình”; lại thấy người dân nơi đây cần cù chất phác, có nhiều phong tục tập quán thuần hậu, Hoàng tử Cao Bi bèn xin phép vua cha cho mình được về sống ở nơi đây để dạy dân chăm chút nghề nông, xây dựng vùng đất này thành nơi an bình, trù phú. Không may, vị hoàng tử đã sớm qua đời khi mới 26 tuổi. Dân làng Đạm Xuyên vô cùng thương tiếc đã dâng lên nhà Vua bản sớ xin được mai táng và thờ tự hoàng tử tại chỗ, tôn ngài làm thành hoàng của làng, lấy hiệu là Cao Bi Hùng Thánh Đại Vương.

Cũng vào thời đó, nước ta bị quân Thục đem quân sang xâm lấn. Hùng Duệ Vương tập hợp binh mã chia làm hai đạo quân ra nghênh chiến. Đạo trên bộ do Tản Viên Sơn Thánh chỉ huy, còn thuỷ quân do tướng Dương Uy thống lĩnh. Đêm trước ngày xuất trận, ông tướng nằm mộng thấy một nữ thần hiện về tự xưng là công chúa Thuỷ tinh theo lệnh cha là vua Thuỷ Tề đến đây trợ giúp tướng quân giết giặc. Quả nhiên hôm sau khi xung trận, quân Thục bị thua to phải tháo chạy về nước. Tướng quân Dương Uy cho hạ trại ở đất thuộc làng Đạm Xuyên để khao quân và sai dân làng lập đền thờ Công chúa Thuỷ tinh và tôn là Thần Nữ. Khi tướng Dương Uy qua đời, nhân dân trong vùng cũng xin được thờ phụng và phong là Phấn Vũ Đại Vương. Cả ba vị đều được thờ phụng ở trong đình.

Đình Đạm Xuyên có diện tích 220m2, nằm trên một khu đất rộng khoảng 1.000m2, nhìn hướng về Tây Nam gồm 3 phần đại đình, hậu cung và hậu tế tạo thành hình chữ “Công”; đây là lối kiến trúc đình, chùa rất phổ biến ở nước ta thời xưa. Đình được xây bằng loại gạch vuông cổ, mái lợp ngói mũi hài, các đầu đao đình được tạo dáng rồng cuốn. Hệ thống cửa bức bàn có chấn song con tiện nhằm tăng sự thoáng mát cho ngôi đình. Tòa Đại đình (tiền tế) có 5 gian, tòa hậu tế có 3 gian, tòa hậu cung có 2 gian. Tất cả các cột và vì kèo đều được làm bằng gỗ lim rất chắc chắn. Phần chạm trổ trên gỗ của đình rất công phu và tinh xảo, lấy đề tài tứ linh (Long, Ly, Quy, Phượng). Nổi bật là nét chạm ở 4 “cổn” theo kiểu chạm “lộng” tạo dáng rồng cuốn, nét chạm mềm mại, uyển chuyển, lột tả cái thần của con rồng đang cuộn mình bay lên. Một số nét chạm ở các bức thuận hoặc đầu kèo là cảnh “sư tử vờn cầu”, “tùng lộc mai điểu” hết sức sinh động, bay bổng. Hiện đình làng Đạm Xuyên còn giữ được 3 cỗ ngai thờ (1 ngai bà, 2 ngai ông) đều được sơn son thếp vàng; trong tòa đại đình còn lại 3 câu đối có niên đại hàng trăm năm. Đình còn có 2 cỗ kiệu bát cống, một cỗ có niên đại thời Lê và một cỗ thời Minh Mạng. Hiện vật bằng đá còn lưu giữ được là một tấm bia lập vào năm Tự Đức (1870). Nội dung ghi lại sự tích của ba vị thần thờ trong đình. Ngoài bản thần tích còn có 8 đạo sắc phong hầu hết vào thời Nguyễn (1810- 1924). Theo bản thần tích thì Thần Cao Bi sinh ngày 10 tháng 4 và hóa vào ngày 18 tháng 10; còn Thần Dươg Uy sinh ngày 10 tháng 8 và hóa ngày 11 tháng 11 Âm lịch. Hàng năm, theo nếp từ xưa để lại, cứ đến ngày 10 tháng 8, đân làng sẽ tổ chức lễ hôi. Phần lễ có đội tế của nam giới tuổi từ 50 trở lên và đội dâng hương của nữ giới; rước kiệu Ông từ đình ra miếu nằm ở đầu phía Tây của làng mà theo tương truyền thì đây chính là nhà của Thần Cao Bi; đồng thời rước kiệu Bà từ đình ra Đền Bà nằm ở phía đông làng giáp với Đầm Rượu. Phần hội có tổ chức các trò chơi dân gian. Còn các ngày 10 tháng 4; 18 tháng 10 và 11 tháng 11 hội hương lão sẽ làm lễ tại đình.

Người dân Đạm Xuyên rất tự hào về giá trị lịch sử và kiến trúc của ngôi đình Trải qua hàng trăm năm với bao biến cố thăng trầm, kể cả bom đạn giắc giã thời chiến tranh, nhưng ngôi đình cùng nhiều hiện vật có giá trị như bia đá, các bằng sắc, hoành phi câu đối, bát hương, ngai kiệu, bộ chấp kích…vẫn được người dân giữ gìn bảo tồn chu đáo. Những năm qua, được sự chỉ đạo sâu sát của cấp ủy Đảng và sự nhất trí cao của cả hệ thống chính trị, với phương châm nhà nước và nhân dân cùng làm, người dân nới đây đã góp công góp của nhằm giữ gìn, tu tạo, nâng cấp ngôi đình.

Lan Phương

Ngày đăng: 18/12/2018
  • Tiêu đề *
  • Người gửi *
  • Email*
  • Nội dung bình luận*
Các tin cùng chuyên mục